1.2. Ñemosusũ moĩmbyre. Ndorekói ijavegua castellano-pe. Ha’etévaicha pe ñe’ẽhára oporomomarandúva oĩha mba’e ojapótava ha ha’ete voi he’íva ijupe térã ambuévape ojapo hag̃ua. Ñe’ẽky oipurúva: Ta– tere– to– taja/taña– toro– tape– to-.
Lea más: Ñe’etéva ñemoambue

1.2. Conjugación optativa. No tiene equivalente en castellano. Aparentemente el hablante comunica una decisión y también da la impresión de que da órdenes a sí mismo o a otros. Sus partículas son: ta– tere– to– taja/taña– toro– tape– to-.
Ejemplos:
Ta-guata che. Que camine yo.
Tere-guata nde. Que camines tú.
To-guata ha’e. Que camine él.
Taja-guata ñande. Que caminemos nosotros.
Toro-guata ore. Que caminemos nosotros.
Tape-guata peẽ. Que caminen ustedes.
To-guata ha’ekuéra. Que caminen ellos.

Ta-mopotĩ che. Que limpie yo.
Tere-mopotĩ nde. Que limpies tú.
To-mopotĩ ha’e. Que limpie él.
Taña-mopotĩ ñande. Que limpiemos nosotros.
Toro-mopotĩ ore. Que limpiemos nosotros.
Tape-mopotĩ peẽ. Que limpien ustedes.
To-mopotĩ ha’ekuéra. Que limpien ellos.
1.3. Ñemosusũ potapyrã (mba’e apoukarã). Ojeporu oje’e hag̃ua tapicha tojapo peteĩ mba’e. Oñemosusũ mokõiha avaitépente, papyteĩ ha papyetápe. Oiporu ñe’ẽky: e– ha pe-.
Tembiecharã:
Eguapy nde. Peguapy peẽ.
Eñembo’y nde. Peñembo’y peẽ.

1.3. Conjugación imperativa. Se hace uso de esta conjugación para dar órdenes. Se conjuga solo con la segunda persona, en singular y plural. Sus partículas son: e– y pe.
Ejemplos:
Eguapy nde. Siéntate tú.
Peguapy peẽ. Siéntense ustedes.
Eñembo’y nde. Párate tú. Peñembo’y peẽ. Párense ustedes.
Fuente: - Guarani Ñe’ẽ Rerekuapavẽ (GÑR). (2018). Academia de la Lengua Guaraní. (ALG). Guarani Ñe’ẽtekuaa. Asunción, Paraguay.
