Mombeuguau (mito) hae mombeu oiko guaúva, oñehaã ombohovái umi mbae iñypytũ, hypyũ, jahechaỹ ha jaikuaaporãỹva, jepémo upéicha jagueroviáva. Ñane mombeuguau apytépe jaguereko omombeúva ñande ypykuéra rehokue, ha mbaéichapa Tau ha Kerana ári hoa peteî hauvõ. Imemby pokõi mbae omeêva vyaÿ, kyhyje, tasy, tasê, ñembyahýi, yuhéi ha mano. Koãva hae:
* Teju jagua: Hete ojogua umi teju tuichávape, ha oguereko pokõi jagua akâ. Kóva hina Tau ha Kerana memby ypykue. Hete tuichágui ndaikatúi oipuru mbarete oguerekóva. * Mbói tuî: Kóva hína Tau ha Kerana memby mokõiha, hete mbói ha iñakâ tuî. Ojeémi hese haeha mbae heô rerekuára. Avei hae pira, mbusu, ysapy ha yvoty ñangarekohára. * Moñái: Kóva hína Tau ha Kerana memby mbohapyha. Ñu ha yvytu jára, ipokovívare ijaéva ha mondaháre avei oñangareko ha oipytyvõ. * Jasy Jatere: Kóva hina Tau ha Kerana memby irundyha. Ko mitãi yvágaicha hesa hovy asy ha kuarahy mimbícha iñakãrague sayju. Oĝuahêvo asajepyte ndaje osê omosarambi mborayhu. Ojee hese opívo oguataha ha oguerekoha ipópe kaa rakã pehêngue omeêva ichupe mbaekuaaita. * Kurupi: Kóva hína Tau ha Kerana memby poha. Kariay karapei oikóva asajepyte kaaguýre ñemiháme. Oikóje ohaperaãrô mitãkuña osêva asajerei hógagui. Kurupi ojuráne katuete ha ogueraha kaaguy hesakãhápe kapiipe rovyû ha hyakuãvureíva ári orairõ ombotarova térã ojuka peve. * Ao Ao: Kóva hína Tau ha Kerana memby poteîha. Ojee Ao ao oikoha kure kaaguýramo ha ijatyha hendivekuéra; oiko haĝua oñondive kuimbae roo rapykuéri. Ndaje kuimbaekuéra ojehekýi haĝua ao aógui, ojupi yvyra rakã rehe; ha upéicha jave Ao ao ojoo yvy ha oity yvyra, hou haĝua kuimbae. * Luisõ: Kóva hína Tau ha Kerana memby pokõiha. Ojogua peteî jaguápe; ivai, hesa vera ha iñakã guasu. Pyharepyte vove oho ojapajeréi teõngue ári, upévare hesayju ha ine. Oîramo kuña imembýva pokõi kuimbae, pe pahaguéva haevaerã katuete Luisõ. Ñambaapo 1- Ñamoñeê jey peteî teî ha ñaguenohê chuguikuéra:
2- Jaheka ñeêryrúpe mbaépa heise ã ñeê: Ypykuéra: . Hauvõ: . Rerekuára: .. Mbaekuaaita: .. 3- Ñahaanga mbaéichapa jasy jatere osê omosarambi mborayhu.
Jaikuaave haguã: Oĩ avei mombeuguau Pombéro, Póra ha Malavisión rehegua. Koãva mombeuguaúgui oñemombeu káso, haéva ñanembaetee. (David Galeano Olivera)