Los tiempos verbales en guaraní

Ñe’etevakuéra ára

4.2.5. Ára mboyvegua ndaje. Ohechauka ára ymave ojehúva. Oiporu ñe’ẽky “raka’e”.

Pretérito remoto. Indica una acción en tiempo lejano. Utiliza la partícula «raka’e».

Ñe’etevakuéra ára
Ñe’etevakuéra ára

Esa persona estaba en estas condiciones hace muchísimo tiempo y probablemente el emisor no lo sabía.

4.2.6. Ára mboyvegua yma. Ohechauka ára ohasáva nda’aréi nunga. Oiporu ñe’ẽky “ra’e”.

Pretérito anterior. Indica un tiempo relativamente reciente partícula «ra’e».

Ñe’etevakuéra ára
Ñe’etevakuéra ára

A esa persona le sucedió algo en el pasado y probablemente el emisor no lo sabía.

4.3. Ára upeigua. Omombe’u mba’e ojejapótava upéi.

Tiempo futuro. Indica que la acción se realizará después.

4.3.1. Ára upeiguaite. Ohechauka ojejapótava ha katu nde’iporãi araka’épa. Oiporu ñe’ẽky “ta”.

Futuro perfecto. Indica una acción a realizarse, sin precisar el momento. Su partícula es «ta».

Ñe’etevakuéra ára
Ñe’etevakuéra ára

4.3.2. Ára upeigua katuete. Ohechauka mba’e ojejapomanteva’erã. Oiporu ñe’ẽky “va’erã”.

Futuro obligatorio. Indica una acción que deberá realizarse de modo imprescindible. Utiliza la partícula «va’erã».

Ñe’etevakuéra ára
Ñe’etevakuéra ára

4.3.3. Ára upeigua tekotevẽva. Ohechauka tembiapo tekotevẽha ojejapo ára oúvape. Oiporu ñe’ẽky “arã”.

Futuro necesario. Indica una acción que debe realizarse en el futuro, por necesidad. Usa la partícula «arã».

Ñe’etevakuéra ára
Ñe’etevakuéra ára

4.3.4. Ára upeigua ag̃ui. Ohechauka tembiapo ojejapótava ag̃aiténtema. Oiporu ñe’ẽky “pota”, ñe’ẽtéva jurugua ndive ha “mbota” ñe’ẽtéva tĩgua ndive ipu porãve hag̃ua.

Futuro próximo. Indica que la acción va a realizarse en un momento cercano. Sus partículas tónicas son: «pota» para verbos orales y «mbota» para verbos nasales, por armonización nasal.

Ñe’etevakuéra ára
Ñe’etevakuéra ára

4.3.5. Ára upeiguárõ. Ohechauka tembiapo ndojekuaaporãiva ojejapótapa ára oúvape. Oiporu ñe’ẽky “ne”.

Futuro dudoso. Indica una acción que se realizará dudosamente, en algún momento futuro. Su partícula es «ne».

Ñe’etevakuéra ára
Ñe’etevakuéra ára

Fuente: - Guarani Ñe’ẽ Rerekuapavẽ (GÑR). (2018). Academia de la Lengua Guaraní. (ALG). Guarani Ñe’ẽtekuaa. Asunción, Paraguay.