Oraciones negativas e interrogativas en guaraní

Ysaja mbotovéva ha porandúva
Ysaja mbotovéva ha porandúvaArchivo, ABC Color

Ysaja mbotovéva ha porandúva

Ñe’ẽtéva opáramo “i”-pe oñembojoajuva’erã hese ñe’ẽky “ri”.

Cuando el verbo termina en «i» se usa la partícula sufija «ri».

Ysaja mbotovéva ha porandúva
Ysaja mbotovéva ha porandúva

Ejemplos

Verbos orales

Ndajapíri. No acierto/atino.

Verbos nasales

Nañaníri. No corro.

Avei oñemombaretesevérõ ñembotove ikatu ojepuru mboje’ereíma térã mboje’ejeýva “iri” opávo ñe’ẽtéva oimeraẽva pu’ae ndive ndaha’éiva “i”.

Ysaja mbotovéva ha porandúva
Ysaja mbotovéva ha porandúva
Ysaja mbotovéva ha porandúva
Ysaja mbotovéva ha porandúva

También cuando se quiere dar énfasis a la negación se usa el pleonasmo «iri» cuando termina en cualquier vocal que no sea la «i».

Ysaja mbotovéva ha porandúva
Ysaja mbotovéva ha porandúva
Ysaja mbotovéva ha porandúva
Ysaja mbotovéva ha porandúva

2.3.Ysaja oporandúva. Ojejapoháicha porandu ñe’ẽtéva apopýpe. Oiporu ñe’ẽky ipu’atã’ỹva “pa” térã “piko” ha ambue avei, oje’epaite térã oñemombyky, péicha osẽ: tio, tea ha mba’e. Natekotevẽi ojepuru porandu rechaukaha, iñe’ẽky omba’eporandúmagui.

Ysaja mbotovéva ha porandúva
Ysaja mbotovéva ha porandúva

Forma interrogativa. Con ella se construye la pregunta o interrogación en una oración. Sus partículas (átonas) son: «pa», «piko» o «tiko» y otros, enteros o apocopados, como tio, tea, etc. No necesitan usar el signo de interrogación porque las partículas interrogativas ya cumplen esa función.

Ysaja mbotovéva ha porandúva
Ysaja mbotovéva ha porandúva
Ysaja mbotovéva ha porandúva
Ysaja mbotovéva ha porandúva

Fuente: - Guarani Ñe’ẽ Rerekuapavẽ (GÑR). (2018). Academia de la Lengua Guaraní. (ALG). Guarani Ñe’ẽtekuaa. Asunción, Paraguay.