Ñe’ẽ iñambue’ỹva ojeporúva oñembojoaju hag̃ua mokõi térã hetave ñe’ẽ térã ñe’ẽjoaju. Ñe’ẽjoajukatúpe oiko ichugui mbojoajuhára.
Es una palabra invariable que relaciona entre sí vocablos, proposiciones y oraciones. En la oración, es considerada un conector o relacionante.
Lea más: Los pronombres demostrativos en guaraní Terarãngue techaukahára
Ñe’ẽjojoajuha ñemohenda. Clasificación de las conjunciones
1. Ñe’ẽjoajuhaite. Oiporu “ha” térã “ha’e” omoñondive hag̃ua mokõi ñe’ẽ térã ñe’ẽjoaju. Omyengovia “y” térã “e”, castellano-pegua.
Conjunciones copulativas. Se usan los conectores «ha» o «ha’e» para unir palabras u oraciones. Equivalen al «y» o «e», del castellano.
Tembiecharã – Ejemplos
- Arami ha Sele oipirakutu. Cielito y Celestino pescan.
- Che túva imarangatu ha ikatupyry. Mi padre es sabio e inteligente.
- Che membykuña okarupa ha ojohéi tembiporu. Mi hija termina de comer y lava los cubiertos.
2. Ñe’ẽjoajuha oiporavóva. Umi ojeipurúva mokõi ñe’ẽ pa’ũme, ojeporavo hag̃ua peteĩva. Guaraníme oĩ “térã”, “ỹrõ” ha “ỹramo”, omyengoviáva “o” térã “u” castellano-pe.
Conjunciones disyuntivas. Expresan alternativas. En guaraní son «térã», «ỹrõ», o «ỹramo» que equivalen al «o» o «u» del castellano.

Tembiecharã – Ejemplos
- Rejoguátapa pakova ỹrõ narã. ¿Vas a comprar bananas o naranjas?
- Ndaikuaái umívapa kavara térã ovecha. No sé si esas son cabras u ovejas.
- Re’útapa pira térã ryguasu. ¿Vas a comer pescado o pollo?
3. Ñe’ẽjoajuha mba’ereguáva. Umi ojepurúva oñemombe’u mba’érepa oiko oikóva. Umíva hína: “ajeve”, “upévare” ha “upeháre”.
Conjunciones causales. Expresan razón o motivo. Son: «ajeve», «upévare» y «upeháre».

Tembiecharã - Ejemplos
- Ajeve nderejúiti, oky hína. Con razón no viniste todavía, está lloviendo.
- Ndekarueterei, ajeve ndekyra. Eres muy comilón, por eso estás gordo.
- Che membykuimba’e omba’apo heta, upeháre oreko pirapire. Mi hijo trabajo mucho, por eso tiene dinero.
4. Ñe’ẽjoajuha ombojovakéva. Ko’ãva ojeporu oñembohovake hag̃ua mokõi temimo’ã. Ñepyrũrã omoneĩ ha hapykuérinte ombotove; térã ambueháicha, ñepyrũrãme ombotove ha hapykuerimínte omoneĩ. Ikatu: “upéicharõ jepe” “jepéramo” ha “jepémo”.
Conjunciones adversativas. Se usan para contrastar dos ideas. En el inicio afirma y al final niega, también pueden al iniciar negar y al final afirmar. Pueden ser: «upéicharõ jepe», «jepéramo» y «jepémo». Equivalen al «sin embargo», «a pesar de eso», «aunque», «pero».

Tembiecharã - Ejemplos
- He’ikuri outaha, jepéramo, hesarái. Dijo que vendría, sin embargo, se olvidó.
- Jepémo oguata, noñaníri. Aunque camina, no corre.
- Che sy oñeno, upéicharõ jepe, ndokéi. Mi madre se acostó, sin embargo, no durmió.
Fuente: - Guarani Ñe’ẽ Rerekuapavẽ (GÑR). (2018). Academia de la Lengua Guaraní. (ALG). Guarani Ñe’ẽtekuaa. Asunción, Paraguay.
